Φώτης Ποντικάκης: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ

2

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ

Εισήγηση στο 25ο Συνέδριο ΔΟΕ – ΠΟΕΔ, Λευκωσία, Κύπρος, 19-20 Απριλίου 2017 

Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην εκπαίδευση, που είναι ο υπότιτλος του Συνεδρίου ΔΟΕ – ΠΟΕΔ, κινδυνεύει να αφήσει την εντύπωση ότι η οικονομική κρίση είναι ένα φυσικό φαινόμενο. Δε φαίνονται σε αυτό τον τίτλο οι θύτες και τα θύματα της οικονομικής κρίσης. Στην πραγματικότητα, πιο σωστός θα ήταν ένας τίτλος όπως «οι επιπτώσεις της οικονομικής λεηλασίας στην εκπαίδευση». Διότι περί οικονομικής λεηλασίας πρόκειται, ακριβώς όπως στη δεκαετία του ’90, όταν έγινε η οικονομική λεηλασία των χωρών της ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων δημιουργώντας κύματα προσφύγων και μεταναστών προς τη Δυτική Ευρώπη και προς την Ελλάδα. Γι’ άλλη μια φορά έχουμε οικονομική λεηλασία, της Ελλάδας αυτή τη φορά, για τη διάσωση των τραπεζών και προς όφελος των πολυεθνικών και μεγάλων εταιρειών, περικόπτοντας τη δημόσια Παιδεία και Υγεία.

Η εκπαίδευση των παιδιών των προσφύγων και μεταναστών δεν είναι ένα καινούριο ζήτημα για τα ελληνικά δεδομένα. Εκτός από την αντιμετώπιση του ζητήματος μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, όταν η Ελλάδα υποδέχτηκε ενάμιση εκατομμύριο πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, στο πιο πρόσφατο παρελθόν, αντιμετωπίστηκε το θέμα των παιδιών των προσφύγων και μεταναστών στις δεκαετίες του ’90 και του 2000, μετά τις κοινωνικοπολιτικές αλλαγές στην Ανατολική Ευρώπη και τις Βαλκανικές χώρες.

Ήταν τότε που στην Ελλάδα βρέθηκαν εκατομμύρια άνθρωποι, πρόσφυγες και μετανάστες, κι ανάμεσά τους πάρα πολλά παιδιά. Δώσαμε τότε και κερδίσαμε τη μάχη της εγγραφής των παιδιών στα σχολεία, ακόμη κι όταν δεν είχαν χαρτιά, καθώς κάποια από τα παιδιά ήταν πρόσφυγες από εμπόλεμες περιοχές, όπως π.χ. από την πρώην Γιουγκοσλαβία. Πώς να ζητήσεις πιστοποιητικά γέννησης, μετεγγραφής από ένα παιδί που ερχόταν από ένα σχολείο του Σεράγεβο, το οποίο εκείνες τις μέρες βομβαρδιζόταν; Από ποιον θα ζητούσες τέτοια έγγραφα; Θα τα αναζητούσαμε στα ερείπια; Σήμερα, αυτά τα παιδιά, που τότε δώσαμε μάχη για να γραφτούν στα σχολεία έχουν αποφοιτήσει από τα ελληνικά σχολεία, κάποια έχουν τελειώσει κι ελληνικά πανεπιστήμια και δουλεύουν εδώ ή σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα, έχοντας εδώ και χρόνια νομιμοποιηθεί.

Ήταν πολύ σημαντικό γεγονός το ότι κερδίσαμε τότε τη μάχη της εγγραφής των παιδιών στα σχολεία, γιατί έτσι αποτρέψαμε την περιθωριοποίησή τους, η οποία θα οδηγούσε μαθηματικά στο να πέσουν θύματα ρατσισμού, εκμετάλλευσης κι εγκληματικότητας. Παιδιά εκτός σχολείου πολύ εύκολα θα κατέληγαν μέλη ή θύματα συμμοριών.

Η μάχη όμως κατά της περιθωριοποίησης έπρεπε να δοθεί κι εντός του σχολείου. Η δεύτερη μάχη που έπρεπε να δώσουμε ήταν κατά της λογικής της γκετοποίησης των παιδιών προσφύγων και μεταναστών, της συγκέντρωσής τους σε ειδικά σχολεία- γκέτο, μόνο για μετανάστες. Η αρχική αντιμετώπιση της ελληνικής Πολιτείας ήταν η δημιουργία Διαπολιτισμικών Σχολείων, ενός σε κάθε πόλη όπου υπήρχαν αρκετά παιδιά προσφύγων και μεταναστών, με εξειδικευμένο προσωπικό κι ειδικά προγράμματα με την υποστήριξη κοινωνικών λειτουργών, ψυχολόγων και άλλου προσωπικού, ανάμεσά τους και δασκάλων των χωρών καταγωγής τους.

Το σχέδιο αυτό του Υπουργείου γρήγορα κατέρρευσε, καθώς όλο το ειδικευμένο προσωπικό, οι κοινωνικοί λειτουργοί, οι ψυχολόγοι, οι δάσκαλοι των γλωσσών των χωρών καταγωγής τους ήταν ωρομίσθιοι, και χρησιμοποιήθηκαν από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου για να προωθήσει αλλαγή στις εργασιακές σχέσεις των εκπαιδευτικών, καθιερώνοντας τότε για πρώτη φορά το θεσμό των ωρομισθίων στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.

Όντας ωρομίσθιοι, οι κοινωνικοί λειτουργοί, οι ψυχολόγοι και οι δάσκαλοι των χωρών καταγωγής, οι οποίοι διορίζονταν μάλιστα με ευρωπαϊκά κονδύλια κι όχι από τον προϋπολογισμό, ήταν ελάχιστες ώρες την εβδομάδα στο σχολείο, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να προσφέρουν πολλά. Αν προσθέσουμε σε αυτό τις γνωστές συνήθεις καθυστερήσεις στο διορισμό και την τοποθέτησή τους, καταλαβαίνουμε πως λίγα μπορούσαν να προσφέρουν.

Ο δεύτερος θεσμός που κλήθηκε να προσφέρει τότε στην ένταξη των παιδιών των προσφύγων και των μεταναστών στα σχολεία ήταν ο θεσμός των Τάξεων Υποδοχής. Οι Τάξεις Υποδοχής Παλιννοστούντων και Μεταναστών δημιουργήθηκαν σε σχολεία όπου υπήρχε επαρκής αριθμός παιδιών παλιννοστούντων και μεταναστών, δηλαδή πάνω από 8. Εάν ήταν έως 8, τότε το Υπουργείο θεωρούσε ότι η ανάγκη μπορεί να καλυφθεί με τη λειτουργία Φροντιστηριακού Τμήματος. Τόσο το Φροντιστηριακό Τμήμα όσο και η Τάξη Υποδοχής καλύπτονται με δάσκαλο του σχολείου ή άλλο δάσκαλο που το ζητάει. Έχοντας και ο ίδιος εργαστεί για χρόνια σε Τάξη Υποδοχής Παλιννοστούντων και Μεταναστών στο 6ο Δημοτικό Σχολείο Χανίων, η εμπειρία μου είναι ότι ουδέποτε κληθήκαμε στην παραμικρή επιμόρφωση, ούτε καν σε Σεμινάριο, για το πώς θα διδάξουμε σε παιδιά παλιννοστούντων, προσφύγων και μεταναστών. Μόνοι μας ψάχναμε, μεταξύ μας συζητούσαμε κι ανταλλάσσαμε ιδέες και απόψεις, καθώς ούτε στις Παιδαγωγικά Τμήματα κι Ακαδημίες, ούτε στη Φιλοσοφική την οποία είχα τελειώσει, δεν υπήρχαν τότε σχετικά μαθήματα.

Η μόνη βοήθεια που είχαμε ήταν οι οδηγίες που είχαμε από το Υπουργείο για χωρισμό των παιδιών σε τέσσερις ομάδες με βάση τη γνώση ελληνικών που είχαν: Αρχάριους μικρούς, Αρχάριους μεγάλους, Προχωρημένους μικρούς, Προχωρημένους μεγάλους.

Διεκδικήσαμε τότε την εγγραφή όλων των παιδιών παλιννοστούντων, προσφύγων και μεταναστών στα σχολεία της γειτονιάς τους κι όχι σε σχολεία – γκέτο. Δεν ήταν μια εύκολη μάχη, καθώς υπήρχαν συνάδελφοι διευθυντές σχολείων που αρνούνταν να εγγράψουν τα παιδιά στο σχολείο τους με διάφορα προσχήματα, συνήθως ότι δεν έχουν τα απαραίτητα έγγραφα. Κάναμε κυριολεκτικά εκστρατεία για την εγγραφή όλων των παιδιών με ή χωρίς χαρτιά, γιατί η θέση των παιδιών είναι στο σχολείο, μια εκστρατεία τόσο εντός όσο κι εκτός του κλάδου. Καταφέραμε, με τη διασπορά των παιδιών στα σχολεία της γειτονιάς τους και την εγγραφή στην τάξη της ηλικίας τους με την υποστήριξη για μερικές ώρες τη μέρα από την Τάξη Υποδοχής, να προλάβουμε στα Χανιά τη γκετοποίηση και περιθωριοποίηση των παιδιών και τα προβλήματα ρατσισμού. Η εμπειρία ακόμη έδειξε ότι όπου δημιουργούνταν σχολεία – γκέτο μόνο για παλιννοστούντες και μετανάστες, προέκυπταν σοβαρά προβλήματα καθώς τα παιδιά ομαδοποιούνταν σε εθνική βάση (μια ομάδα οι Σύριοι, άλλη οι Γεωργιανοί, άλλη οι Ρώσοι κλπ) και δημιουργούνταν σοβαρές συγκρούσεις μεταξύ τους. Επιπλέον, καθυστερούσε σημαντικά η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας (αν τη μάθαιναν ποτέ) και κατά συνέπεια η κοινωνική τους ένταξη. Αντίθετα, τα παιδιά που εντάσσονταν στα σχολεία της γειτονιάς τους με υποστήριξη Τάξης Υποδοχής μάθαιναν πολύ γρήγορα την ελληνική γλώσσα (πρώτα προφορικά κι έπειτα γραπτά), με καθοριστικό ρόλο αυτόν της ένταξής τους στη μεικτή ομάδα της σχολικής τάξης, την καθημερινή συνύπαρξη και συνεργασία τους με Ελληνόπουλα στην τάξη της ηλικίας τους. Εντάσσονταν πολύ γρήγορα κοινωνικά μέσα από το παιχνίδι και την καθημερινή τους επαφή με τα άλλα παιδιά στο σχολείο.

Γι’ αυτούς τους λόγους υποστηρίξαμε ως Σύλλογος:

• τη δημιουργία όσο το δυνατόν περισσότερων Τάξεων Υποδοχής σε όλα τα σχολεία όπου υπάρχουν παλιννοστούντες, πρόσφυγες και μετανάστες. 

• Υποστηρίξαμε επίσης την ανάγκη Επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, ειδικά όσων εργάζονται σε Τάξεις Υποδοχής κι όσων έχουν παιδιά παλιννοστούντων, προσφύγων και μεταναστών στα τμήματά τους. 

• Διεκδικήσαμε ακόμη τη θέσπιση του θεσμού του σχολικού ψυχολόγου και του κοινωνικού λειτουργού για κάθε σχολείο κι όχι μόνο για τα Διαπολιτισμικά, όχι μόνο για ελάχιστα σχολεία. Και για να μπορεί να κάνουν δουλειά αποτελεσματική, θα πρέπει να είναι μόνιμοι κι όχι ωρομίσθιοι για ελάχιστες ώρες.

• Ζητήσαμε επίσης τη διδασκαλία της γλώσσας της χώρας καταγωγής των παιδιών παλιννοστούντων, προσφύγων και μεταναστών, όχι μόνο γι’ αυτά τα παιδιά αλλά και για όσα άλλα θέλουν.

Καταφέραμε τότε στα Χανιά να λειτουργούν αρκετές Τάξεις Υποδοχής, να μην υπάρχουν συγκρούσεις και προβλήματα παρά το ότι στα σχολεία των Χανίων οι παλιννοστούντες, πρόσφυγες και αλλοδαποί μαθητές ξεπερνούσαν το 10% του μαθητικού δυναμικού και προέρχονταν από 24 διαφορετικές εθνότητες στα τέλη της δεκαετίας του ’90!

Δυστυχώς, στη συνέχεια το Υπουργείο:

• Περιόρισε σημαντικά τις Τάξεις Υποδοχής, κάποιες μάλιστα με ευθύνες τοπικών ΠΥΣΠΕ λειτούργησαν ως θέσεις «τακτοποίησης» συναδέλφων για διάφορους λόγους, 

• Δε φρόντισε για την Επιμόρφωση εκπαιδευτικών για την εκπαίδευση παλιννοστούντων, προσφύγων και μεταναστών (αντίθετα, έκλεισαν και τα Διδασκαλεία, κατάργησαν τη μετεκπαίδευση των εκπαιδευτικών και περιόρισαν δραστικά τις εκπαιδευτικές άδειες), 

• Κατάργησε εντελώς ακόμη και τους ωρομίσθιους ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς

• Κατάργησε τους δασκάλους γλωσσών των χωρών καταγωγής των μαθητών αυτών. 

• Έβαλε επιπλέον περιορισμούς στη δημιουργία Τάξεων Υποδοχής, δίνοντας εντολή να φοιτούν σε αυτή μόνο «νεοαφιχθέντες» παλιννοστούντες, πρόσφυγες και μετανάστες, θεωρώντας ότι οι άλλοι είχαν μάθει ό,τι χρειάζονταν και δεν χρειάζονταν πλέον καμία υποστήριξη! Εμείς βέβαια ως εκπαιδευτικοί γνωρίζουμε ότι η προφορική βασική γνώση μιας γλώσσας, δε συνεπάγεται αυτομάτως και τη γνώση της γραπτής έκφρασής της. Ενώ οι σημαντικές ελλείψεις στο λεξιλόγιο και στη γραπτή έκφραση μπορεί να οδηγήσουν σε σχολική αποτυχία γι’ αυτά τα παιδιά.

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Σήμερα η χώρα μας βρίσκεται αντιμέτωπη γι’ άλλη μια φορά με το ζήτημα της εκπαίδευσης παιδιών προσφύγων και μεταναστών, εξαιτίας του κύματος προσφύγων και μεταναστών κυρίως από τον πόλεμο της Συρίας.

Ενάμιση χρόνο μετά την εμφάνιση αυτού του προσφυγικού κύματος, δυστυχώς η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών παραμένουν εκτός σχολείου, στους καταυλισμούς προσφύγων ή σε άγνωστη τοποθεσία. Ελάχιστα παιδιά εντάχθηκαν σε σχολεία.

Κι αυτά τα ελάχιστα παιδιά που εντάχθηκαν σε σχολεία, συνήθως εντάχθηκαν σε απογευματινά τμήματα μόνο γι’ αυτά. Από αυτό προκύπτει κατευθείαν μια γκετοποίηση, απομόνωσή τους από τα άλλα παιδιά του σχολείου, κάτι που καθυστερεί τόσο την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας όσο και την γενικότερη κοινωνική τους ένταξη.

Ακόμη χειρότερη είναι η κατάσταση για τα παιδιά που παραμένουν ή διδάσκονται, συνήθως με πρωτοβουλία εθελοντών, στους καταυλισμούς προσφύγων. Η κυβέρνηση αντιμετώπισε τα παιδιά- πρόσφυγες χωρίς να λάβει καθόλου υπόψη της την εμπειρία που διαθέτουμε στο ζήτημα αυτό από τη δεκαετία του ’90.

Η πρόταση που έχουμε να κάνουμε προκύπτει από την πολύχρονη εμπειρία μας με τη λειτουργία Τάξεων Υποδοχής από τη δεκαετία του ’90:

1. Άμεση ένταξη όλων των παιδιών στα σχολεία της γειτονιάς τους κι όχι σε σχολεία –γκέτο.

2. Ένταξη των παιδιών στις τάξεις της ηλικίας τους.

3. Υποστήριξή τους με Τάξεις Υποδοχής σε όλα τα σχολεία όπου εντάσσονται.

4. Επιμόρφωση όλων των εκπαιδευτικών που εργάζονται σε τάξεις υποδοχής και σε τμήματα με παλιννοστούντες, πρόσφυγες και μετανάστες μαθητές.

5. Δημιουργία κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού και βιβλίων.

6. Διδασκαλία της γλώσσας της χώρας καταγωγής των μαθητών για να μη χάσουν την επαφή με τη χώρα προέλευσής τους και τον πολιτισμό τους.

7. Υποστήριξη των παιδιών με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς. Καθιέρωση ψυχολόγου και κοινωνικού λειτουργού σε όλα τα σχολεία.

8. Καθιέρωση δωρεάν σίτισης για όλα τα παιδιά σε όλα τα σχολεία, αντιμετωπίζοντας έτσι την αυξανόμενη φτώχεια και προωθώντας παράλληλα την υγιεινή διατροφή.

Φώτης Ποντικάκης 

Μέλος του Δ.Σ. του Συλλόγου Δασκάλων και Νηπιαγωγών Ν. Χανίων

 

 

Επικοινωνία

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΧΑΝΙΩΝ
 
Τηλ. / Fax 2821046468
 
 
Μπουνιαλή 13-19 Εμπορικό κέντρο "Ερμής" Χανιά
T.K. 73134
AIzaSyADx8rnHUkLUWibRmWx-ISISFPAh0GlxnA